ყოფილ პოსტსაბჭოთა ქვეყნების თითქმის ყველა ქალაქში ნახავთ მრავალბინიან ხუთსართულიან და ცხრასართულიან შენობებს – საუბარია ლეგენდარული ხრუშჩოვისა და ბრეჟნევის სახლებზე. ისინი აშენდა ფაქტიურად ყველგან და ერთიანი სტანდარტების შესაბამისად, ამიტომაც ისინი ერთნაირად გამოიყურებოდნენ. უმეტესობა ჩვენთაგანი ასეთ სახლებში და ბინებში შესვლისას საბჭოთა მაღლივი კორპუსის დამახასიათებელ ნიშნებს არჩევდა: სააბაზანოსკენ მიმავალი ფანჯრებს ან სამზარეულოს ფანჯრის ქვეშ არსებულ თაროებიან ნიშებს. ყველამ როდი იცის, თუ რა მიზნით გაჩნდა ეს საინტერესო ელემენტები.

1. შესასვლელი კარები მხოლოდ შიგნიდან იღებოდა

რა თქმა უნდა, უმეტეს ჩვენთაგანს უკვირდა, რატომ იღებოდა საბჭოთა ბინის კარები შიგნიდან. პირველი მიზეზი, რამაც შესაძლოა აღნიშნულ ტენდენციას ნათელი მოჰფინოს, კიბეების მჭიდრო ზომა იყო – განსაკუთრებით პირველი ხრუშჩოვკების პერიოდში. მოგვიანებით სწორედ ბრეჟნევკაში გახდა კიბეებისა და დაშვების სივრცე გაცილებით უფრო ფართო, თუმცა შესასვლელი კარის ჩასმის ტენდენცია, რათა ისინი შიგნიდან გაღებულიყვნენ, შენარჩუნდა.

გარდა ამისა,  არქიტექტორებმა მსგავსად გადაწყვიტეს სართულიდან უფრო სწრაფი და უსაფრთხო ევაკუაციის საკითხი, მაგალითად, ხანძრის გაჩენის შემთხვევაში. თუ კარები გარედან გაიხსნებოდა, კიბის ნაწილი უბრალოდ იბლოკებოდა და ეს ძალზედ პრობლემატური იქნებოდა ამ ბინების, ასევე ზედა სართულების მაცხოვრებლებისთვის, რომელთაც ქვევითკენ გზის გაკვლევა დასჭირდებოდათ.

2. ფანჯარა სამზარეულოსა და სააბაზანოს შორის

საბჭოთა ბინის კიდევ ერთი ორიგინალური ატრიბუტი იყო ფანჯარა სამზარეულოსა და სააბაზანოს შორის. ზოგჯერ ორ მათგანსაც აყენებდნენ: იმ შემთხვევაში, როდესაც აბაზანა ცალკე იყო, მეორე ფანჯარა საპირფარეშოსაც ჰქონდა. ბევრი მაცხოვრებლის აზრით, აღნიშნული განახლება ნაკლებად მოსახერხებელი იყო. ეს განსაკუთრებით მაშინ გამოიკვეთა, როდესაც საბჭოთა კავშირის მოქალაქეებმა მასიურად დაიწყეს სამზარეულოების გარნიტურით გაწყობა.

არსებობდა რამდენიმე ვერსია საბჭოთა ბინის ინტერიერის ამ ელემენტის წარმოშობის შესახებ. პირველი ასეთი იყო: ფანჯარა ენერგიის დაზოგვის მიზნით კეთდებოდა და თავად იდეა ნასესხები იყო რევოლუციამდელი დროიდან. ამ ვერსიის მიმდევრებს სჯეროდათ, რომ თუ სანთელს ან სინათლეს სამზარეულოში აანთებდით, მაშინ იგი აბაზანაში მყოფთათვისაც საკმარისი იქნებოდა.

ამასთან, ფანჯრის გამოჩენის ამ ვარიანტის ლოგიკურობა საეჭვოა, რადგანაც ერთი ნათურის ან უფრო მეტიც სანთლის შუქი აშკარად არ იყო საკმარისი მეორე ოთახის გასანათებლად და სიბნელეში აბაზანის მიღება არამარტო მოუხერხებელი, არამედ სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვისაც საშიშია.

სამზარეულოს და სააბაზანოს შორის ფანჯრის გამოჩენის მეორე ვერსია დაკავშირებულია საგანგებო სიტუაციების შემთხვევაში უსაფრთხოების საკითხთან. ასე რომ, იმ პერიოდში გაზის წყლის გამაცხელებლები მასიურად იქნა დამონტაჟებული ბინებში. მათი აფეთქების შემთხვევაში, დარტყმითი ტალღა ასე თუ ისე შემცირდებოდა, ფანჯრიდან გასასვლელს იპოვიდა და ოთახის კედლებს დაზიანებისაგან დაიცავდა.

ამასთან, აღნიშნულ ვერსიას არ ემხრობიან კრიტიკოსები, რადგანაც ფანჯარა სამზარეულოსა და სააბაზანოს შორის თითქმის ყველგან იყო დამონტაჟებული, მათ შორის იქაც, სადაც შეუფერხებლად მიეწოდებოდა ცხელი წყალი, ამიტომაც კედელში არსებული ხვრელის ფუნქციონირება ამ შემთხვევაში უბრალოდ უგულებელყოფილ იქნა.

მისი გამოჩენის კიდევ ერთი საკმაოდ გავრცელებული ვარიანტია საგანგებო მდგომარეობაში აბაზანაში შესვლის შესაძლებლობა. მაგალითად, ბინის ერთ-ერთი მცხოვრები თავს ცუდად გრძნობს, აბაზანის კარი კი ჩაკეტილი რჩება. ჩაკეტილ ოთახში ფანჯრიდან შესვლა სავსებით შესაძლებელი, თუმცა არც ისე ადვილია. ალბათ ამ ფანჯრიდან ვიღაც მართლაც შევიდოდა სამზარეულოდან სააბაზანოში, თუმცა აშკარად არც ისე ბევრს უცდია აღნიშნული ვარიანტი.

ამიტომ, ყველაზე მისაღები მიზეზი, რამაც შესაძლოა აიხსნას ფანჯრის წარმოშობა აბაზანასა და სამზარეულოს შორის, ოთახის დეზინფექციაა. ანუ, დამატებითი ხვრელის დახმარებით, არქიტექტორები ცდილობდნენ აბაზანის დაცვას … ტუბერკულოზისგან. მაშინ ეს დაავადება სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენდა და მისით შესაძლოა ადამიანი საკუთარ სახლშიც კი დაავადებულიყო, ამიტომაც გადაწყდა, რომ მზის შუქზე წვდომის ასეთი ვარიანტი შეექმნათ, რომელიც მუდმივად დახურულ აბაზანაში კოხის ჩხირებს გაანადგურებს.

3. კიდეებზე შეღებილი კიბეები

ნებისმიერ საბჭოთა სადარბაზოში შესვლისას ფეხქვეშ შესაძლოა შემდეგ სურათს წაწყდომოდით: კიბეები მხოლოდ კიდეებზე იყო შეღებილი, ანუ იქ, სადაც ადამიანი არ დადის. და რატომღაც ყველაზე ხშირად ყავისფერ ფერს ირჩევდნენ. ასეთი არაჩვეულებრივი ტენდენციის შესახებ ხალხში საინტერესო ლეგენდა ტრიალებს: მაგალითად, ისინი ამბობენ, რომ რევოლუციამდელი ინტერიერით შთაგონებული მხატვრები გადაჭედილ ვერანდებში კიბეებზე აწარმოებდნენ ხალიჩის ბილიკებს, რაც ერთგვარ კომფორტს ქმნიდა.

მეორე ვერსია უფრო სარწმუნოა: ითვლება, რომ სწორედ დამლაგებლებისათვის მოხერხებულობის უზრუნველსაყოფად შეირჩა კიბეების შეღებვის ასეთი მექანიზმი. ეს ასე მუშაობდა: შესასვლელები, პრინციპში, განსაკუთრებით სუფთაა, ხოლო ჭუჭყის უმეტესი ნაწილი აუცილებლად საფეხურების კიდეებზე გროვდებოდა. საღებავი ზედაპირს პრიალა სახეს აძლევდა და კიბეების გაწმენდა ბევრად ადვილი ხდებოდა.

4. სადარბაზოების ლურჯ და მწვანე ფერებში შეღებვა

ტიპიური საბჭოთა კორპუსის შესასვლელი გარე საფარი შეთეთრებული ზედა და ფერად ქვედა ნაწილს შეიცავს, რომელიც ხშირად ლურჯი ან მწვანეა, თუმცა აღნიშნული არჩევანი მხოლოდ სანახევროდ აიხსნება მარტივად. თუ ზედა ნაწილში შეთეთრება გამოიყენებოდა განათების დაზოგვის მიზნით, მაშინ ქვედა ნაწილისთვის ფერების არჩევა გარკვეულწილად უფრო ძნელად გასაგები ხდებოდა.

არსებობს რამდენიმე ვერსია, რომელიც ხსნის ამ კონკრეტული ფერების არჩევანს. პირველი მიზეზი ისაა, რომ მწვანე და ლურჯი ფერები  ნეიტრალური და დამამშვიდებელია და მათზე გაკეთებული წარწერები არც ისე შესამჩნევი იყო.

მეორე ვერსია ასევე დიდი სამამულო ომის მოვლენებს ეხება. საქმე იმაშია, რომ გამარჯვების შემდეგ მწვანე საღებავის, რომელსაც საომარი მოქმედებების განმავლობაში შენიღბვისათვის იყენებდნენ, საოცრად დიდი რაოდენობა დარჩა, ამიტომაც იგი შერჩეულ იქნა სადარბაზოებისთვის. ლურჯი უბრალოდ მწვანე ფერის ალტერნატივა იყო.

მესამე ვარაუდი საბჭოთა კორპუსის სადარბაზოების შესასვლელად ფერების არჩევასთან მიმართებაში კი დაკავშირებულია მათ თვისებებთან და გამძლეობასთან. ასე რომ, ზოგის აზრით, მწვანე და ლურჯი ჩრდილების არჩევანი აიხსნება იმით, რომ ისინი ბევრად უფრო მდგრადია და სხვებზე დიდხანს ნარჩუნდება.

5. ნიშები სამზარეულოში ფანჯრის ქვეშ

საბჭოთა ბინის კიდევ ერთი საკმაოდ გასართობი ნაწილად ითვლებოდა პატარა ნიშები თაროებით, რომლებიც განლაგებული იყო ძალიან ორიგინალურ ადგილას – სამზარეულოში ფანჯრის რაფის ქვემოთ. ყველაზე ხშირად ასეთი კარადები გვხვდებოდა ხრუშჩოვის ადრეულ შენობებში, თუმცა მოგვიანებით აშენებულ მაღლივ კორპუსებში ინტერიერის ასეთი ელემენტი აღარ იყო გათვალისწინებული, ხოლო აღნიშნული გადაწყვეტილება ყველასათვის არ იყო გასაგები, რადგანაც ამის გარეშეც იზოგებოდა სივრცეები პატარა ბინებში.

სინამდვილეში, საბჭოთა ბინების სამზარეულოებში ასეთი ნიშების ჩასმის პრაქტიკა სამაცივრო დანადგარების არასაკმარის განაწილებას უკავშირდება. როდესაც ჯერ კიდევ შეუძლებელი იყო საცხოვრებელი სახლების საყოფაცხოვრებო ტექნიკით, მაცივრების ჩათვლით, შევსება, ძველებურად დაბალი ტემპერატურით სარგებლობა უწევდათ, ამიტომაც ნიშები სამზარეულოში ფანჯრის რაფის ქვემოთ განთავსებული – ისინი პრიმიტიული მაცივრის ფუნქციას ასრულებდნენ.

ამასთან, ინტერიერის ასეთი ელემენტის გამოყენების მნიშვნელოვანი მინუსი იყო ის, რომ იგი ხელს უწყობდა სამზარეულოში საერთო ტემპერატურის შემცირებას.  სწორედ ამიტომ, როდესაც მაცივრების მოწყობილობების განაწილება ბინებში ფართოდ გავრცელდა, ამ ნიშების საჭიროება უბრალოდ გაქრა და იმავე ბრეჟნევკაში აღარ გამოუყენებიათ.

საინტერესო ფაქტი: დღესდღეისობით ისეთ ბინებში, სადაც სამზარეულოში ფანჯრის რაფაზე მსგავსი ნიშებია, მათ აქტიურად იყენებენ არა მხოლოდ სათავსოს ფუნქციით, არამედ დამატებით მაცივრებადაც იყენებენ. სინამდვილეში, გარკვეული ხნის შემდეგ, ინტერიერის ეს ელემენტი აუცილებლად დაიბრუნებს თავის პირვანდელ ფუნქციას.

6. მრავალბინიანი კორპუსების სართულების რაოდენობა

ადამიანთა უმეტესობას ერთხელ მაინც დაუსვამს კითხვა: რატომ იყო საბჭოთა კორპუსები ზუსტად ცხრა სართულიანი და ხუთსართულიანი? სინამდვილეში, სართულების რაოდენობის არჩევისას საბჭოთა არქიტექტორები ხელმძღვანელობდნენ მხოლოდ უსაფრთხოების მოთხოვნებითა და ნაწილობრივ ეკონომიითაც.

ასე რომ, მაგალითად, თუ შენობაში ათი სართული იყო დაპროექტებული, მაშინ საჭირო კიბეების კიბეების გაგანიერება, ასევე აივნიდან შესასვლელის მოწყობა, რაც აუცილებლად იწვევდა პროექტის ღირებულების ზრდას. გარდა ამისა, ლიფტების რაოდენობაც გაიზრდებოდა – უფრო მაღალ შენობებში თითოეულ სადარბაზოში ყოველთვის არა ერთი, არამედ ორ ლიფტის განთავსება მოუწევდათ.

დიზაინის ზოგიერთი მახასიათებელი ასევე არ იძლევა ცხრა სართულზე მაღალი სახლების აშენების საშუალებას. მაგალითად, საკმაოდ დიდი პერიოდის განმავლობაში აკრძალული იყო გაზის მილების ოცდაათ მეტრზე მეტ მანძილზე გაყვანა. უსაფრთხოებასთან უშუალოდ დაკავშირებული იყო კიდევ ერთი მიზეზი: შენობაში ხანძრის გაჩენის შემთხვევაში, საბჭოთა სტანდარტების თანახმად, ყველაზე გრძელი სახანძრო კიბე მხოლოდ მეცხრე სართულამდე აღწევდა.

საბჭოთა სივრცეების ხუთსართულიანი სახლებით საყოველთაო განვითარებაც არ მომხდარა უმიზეზოდ, არამედ მრავალი პრაქტიკული მიზეზიდან გამომდინარე. მაგალითად, საბჭოთა შენობის სტანდარტების თანახმად, ხუთსართულიან შენობაში, კიბეების გარდა, ლიფტიც უნდა დამონტაჟებულიყო. ხუთსართულიანი შენობების შექმნის კიდევ ერთი მიზეზი, რაც არ უნდა უცნაურად გეჩვენოთ, სამედიცინოა. გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ ადამიანის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოა მხოლოდ მეხუთე სართულზე ასვლა, ხოლო თუ უფრო მაღალ სართულზე მოუწევს ასვლა, მაშინ გულ-სისხლძარღვთა სისტემის პრობლემებიც იჩენს თავს. გარდა ამისა, მუდმივი საცხოვრებლისათვის კომფორტულად  თხუთმეტ მეტრზე მეტი სიმაღლე ითვლება.

პასუხის გაცემა

გთხოვთ დაწერეთ კომენტარი
გთხოვთ ჩაწერეთ თქვენი სახელი