ყველაზე დიდი 7 სართულის სიმაღლის ძელური ქოხი: სად ააშენეს და რა დაემართა

ადრე ძელური ქოხები განთქმული იყო. მნიშვნელობა არ ჰქონდა, ეს იყოს თავადის სასახლე, მამული თუ გლეხის პატარა ქოხი. როგორც აღმოჩნდა, საზღვარგარეთაც ასეთი მშენებლობა მოთხოვნადი იყო. მაგალითად, აშშ–ში ხელოსნებმა ქერქიანი მთელი მორებისგან დაახლოებით 2 ათასი „კვადრატი“ ფართობის 7 სართულის სიმაღლის შენობა ააშენეს და ამით ყველა არსებული რეკორდი მოხსნეს. Novate ეცდება გაარკვიოს, თუ რამ აიძულათ ამერიკელ არქიტექტორებს ასეთი მასშტაბური შენობის აშენება და რა დაემართა ახლა?

ამერიკელებმა მსოფლიოში ყველაზე დიდი ძელის სტრუქტურის მშენებლობაში რეკორდი დაამყარეს. ეს ხის ჭარბი რაოდენობის ან ამბიციების დასაკმაყოფილებლად არ მომხდარა. ეკონომიკური კრიზისი ზოგიერთი ქალაქის ადგილობრივ ხელისუფლებას აიძულებდა, რომ კარდინალური ნაბიჯების გადაედგათ ინვესტიციების, მოწინავე იდეების და მყიდველების მოსაზიდად, რომლებიც მზად იყვნენ ეყიდათ პროდუქცია, რომელიც მათ არ ჰქონდათ.

ისტორიული ფაქტი: მე-20 საუკუნის ბოლოს ქალაქი პორტლენდი, ორეგონის შტატში, მთავარი ეკონომიკური ცენტრი იყო აყვავებული მარცვლეულის ინდუსტრიით და მსხვილი ფქვილის მრეწველობით, ქვეყანაში საუკეთესო სატყეო მრეწველობით და სწრაფად მზარდი საზღვაო პორტით. ორეგონის უზარმაზარი ტყის წყალობით, რომელიც ძირითადად დუგლასის სოჭის, დასავლური კონიოს, წითელი კედრის და მსხვილფოთლოვანი ნეკერჩხლისგან შედგებოდა, მისი სატყეო კომპლექსი წყალი ოკეანის სანაპიროზე ყველაზე მოთხოვნადი გახდა. ეკონომიკურმა კრიზისმა ბუნებრივი რესურსებით მდიდარი რეგიონიც არ დაინდო.

პორტლენდის ზოგიერთმა ყველაზე მდიდარმა და გავლენიანმა ბიზნეს ლიდერებმა ეკონომიკის სტიმულირებისთვის საერთაშორისო გამოფენის მოწყობა გადაწყვიტეს, რამაც რეგიონის დიდებულებას და სიძლიერეს კიდევ ერთხელ ხაზი გაუსვა. მათი მცდელობით 1905 წელს ლუისის და კლარკის საუკონოვანი გამოფენა მოეწყო, რომელიც 4 თვე გრძელდებოდა. ამ დროში ქალაქს მსოფლიოს 21 ქვეყნიდან 1,6 მლნ ადამიანი ესტუმრა.

სწორედ გრანდიოზული გამოფენის ფარგლებში აშენდა გიგანტური პავილიონი „პორტლენდის სატყეო მეურნეობის შენობა“ (The Forestry Building Portland). საგამოფენო მოედანზე ათობით შენობა აღმართეს, რომლებიც არქიტექტურული დახვეწილობით მორთული იყო, როგორიცაა გუმბათი, თაღოვანი კარიბჭე, წითელი სახურავი, მარმარილოს ქანდაკების სტატუები და ბევრი სხვა. საფრანგეთი ყველაზე მეტს ეცადა, რომელმაც ძალიან დიდი თანხა გამოყო საკუთარი ექსპონატებისთვის, ასევე პავილიონისთვის, რომელიც მეფე ლუი XIV–ის მისაღები ოთახის ზუსტი ასლი იყო.

„სატყეო მეურნეობის შენობამ“, რომელსაც თითქმის 2 ათასი „კვადრატის“ ფართობი და 7 სართულიანი სახლის სიმაღლე (22 მ) ჰქონდა, ყველაზე წარუშლელი შთაბეჭდილება დატოვა. შენობის მთავარი ხიბლი ქერქიანი მორები იყო, რომლებიც პავილიონის მთავარ კონსტრუქციას წარმოადგენდა. საუკუნოვანი ხეების უმეტესობა ამერიკელმა ბიზნესმენმა და ქველმოქმედებმა საიმონ ბენსონმა შეიძინა და კოლუმბიაში (ორეგონის შტატი) შემოიტანა. ისე ფრთხილად ჩამოიტანეს, რომ მორებს ქერქი შემორჩათ.

Novate–ს ინფორმაციით, პავილიონის შიგნიდან გასაფორმებლად 54 მასიური, გაუსუფთავებული დუგლასის სოჭის ძელის სვეტები გამოიყენეს. თითოეული ძელის დიამეტრი მინიმუმ 1,8 მ იყო. ეს ძელური კონსტრუქცია ჯვარედინ გასასვლელს მხარს უჭერდა, რომელიც ჭერის ფანჯრებით იყო აღჭურვილი და ისეთ შთაბეჭდილებას ქმნიდა, თითქოსდა გიგანტურ შენობას სახურავი არ ჰქონდა.

აღსანიშნავია, რომ საგამოფენო დარბაზში მხოლოდ სატყეო პროდუქტების ნიმუშები არ იყო წარმოდგენილი. აქ ადგილობრივი ფაუნის შთამბეჭდავი ტაქსიდერმული ექსპოზიციების (ცხოველების ფიტულების გამოფენა) დათვალიერება შეიძლებოდა. აქვე ნახავდით ერეგონის მდიდარი ბუნებრივი რესურსების დემონსტრირების ნიმუშებს, არტეფაქტებს და ადგილობრივი ამერიკელების ყოველდღიური ცხოვრების ფოტოებს.

შენიშვნა: გამოფენის ორგანიზატორები „სატყეო მეურნეობის შენობის“ აშენებისას ტყუილად არ ცდილობდნენ, მათ რეკორდის მოხსნა სურდათ და ეს ნამდვილად შეძლეს. შენობის ოფიციალური ზომების აღების შემდეგ მსოფლიოში ყველაზე დიდი შენობად აღიარეს, რომელიც ქერქიანი მთელი მორებით იყო აგებული. მართალია, მაშინ გინესის რეკორდების წიგნი არ არსებობდა, ამიტომ ეს დოკუმენტებით დამტკიცებული არაა.

სამწუხაროდ, ამ საოცარი ქოხის მომავალი სასიხარულო არ ყოფილა. მასშტაბური გამოფენის დასრულების შემდეგ The Forestry Building პორტლენდის მთავრობამ ღონისძიებების და გამოფენების ჩასატარებლად შეიძინა, მაგრამ გამოყენება ვერ მოახერხა. მასიური ხე, რომელიც მშენებლობისთვის ვერ მოამზადეს (შრობის და გაჟღენთვის ტექნოლოგია დაცული არ იყო), არა მხოლოდ ამინდის და კლიმატის გავლენის მიმართ მგრძნობიარე იყო.

რეგიონში გაჩენილი 4 ხანძარი შენობის მთავარი საფრთხე იყო, განსაკუთრებით 1914 და 1940 წლებში დაზიანდა. სახანძრო სამსახურის სწორი მოქმედებით ტრაგიკული შედეგები თავიდან აიცილეს, მაგრამ ხელისუფლება მის აღდგენაში ფულის ჩადებას არ აპირებდა. ამავდროულად, შენობის დემონტაჟის უფლებასაც არ იძლეოდა, რომ ქალაქისთვის ღირებული ხეები გადაერჩინათ. წლების განმავლობაში შენობა მხოლოდ ინგრეოდა და ავარიულ მდგომარეობაში იყო.

1950-იან წლებში სავაჭრო პალატამ საკმარისი თანხა შეაგროვა, რომ დანგრეული შენობის რეკონსტრუქცია დაეწყოთ. ხანძრისა და ტენიანობისგან დაზიანებული ელემენტების აღდგენის გარდა, ექსპოზიციებიც აღდგა და გაფართოვდა. ტერიტორიაზე ძველი მატარებელიც გამოჩნდა, რომელიც ხის მასალის მოპოვებასა და გადამუშავებაში გამოიყენებოდა. ძალიან მალე „სატყეო მეურნეობის შენობა“ ადგილობრივი სკოლის მოსწავლეებისთვის ექსკურსიების საყვარელ ადგილად იქცა. მას სტუმრობდნენ ქალაქელებიც, ქალაქის სტუმრებიც, რომ რეგიონის ისტორიული ღირებულება საკუთარი თვალით ენახათ.

ასეთი იდილია 1964 წლის 17 აგვისტომდე გაგრძელდა იმ უბედურ ღამემდე, როცა ძველ გაყვანილობაში მოკლე ჩართვა მოხდა და შენობა მთლიანად დაიწვა. „ცეცხლი თითქმის ათ სართულამდე იყო. ცეცხლი ზეცას რამდენიმე კილომეტრზე ანათებდა, ქალაქი ნარინჯისფერს ელვარებაში იყო. იმდენად ძლიერი სიცხე იყო, რომ ფანჯრები სკდებოდა, ნამსხვრევები გარეთ ცვიოდა. დიდი ფიფქების ზომა ფერფლი მიწას შენობიდან ნახევარი კილომეტრის რადიუსში ფარავდა. ეს იყო სიურეალისტური, მომხიბვლელი და ამავდროულად ძალიან სევდიანი სანახაობა“ – გვიზიარებს თავის შთაბეჭდილებებს ერთ–ერთი თვითმხილველი.

ხანძრის შემდეგ საზოგადოებამ, სატყეო მეურნეობის წარმომადგენლებთან ერთად სატყეო მეურნეობის დასავლეთის ინსტიტუტი მოაწყო, რომ არსებული სიცარიელე ამოევსოთ. ვაშინგტონის პარკში ახალი, უფრო ცეცხლგამძლე შენობა ააშენეს. პროექტის არქიტექტორი ჯონ სტორსი იყო. 1971 წელს მშენებლობის დასრულების შემდეგ მას კვლავ „სატყეო მეურნეობის შენობა“ უწოდეს, მაგრამ 1986 წელს სახელი გადაარქვეს და უწოდეს Wolrd Forestry Center Discovery Museum „მსოფლიო სატყეო მეურნეობის ღია მუზეუმი“, რომ ცენტრისკენ გლობალური მასშტაბის ყურადღება მიეზიდათ.