„ჰობიტის სოფელი“ უნგრეთში: რატომ ააშენეს და რატომ არავინ ცხოვრობს მასში

1737 წლიდან უჩვეულო შენობები ჩრდილო–აღმოსავლეთ უნგრეთის ერთ–ერთ ბორცვს ამშვენებს. თანამედროვე ტურისტები მასში ჰობიტის სახლებს მაშინვე ცნობენ, თუმცა უცნაური დამთხვევის გამო სახლები ამავე სახელწოდების ბორცვზე მდებარეობს Gombos Hill. ეს ერთადერთი უცნაურობა არაა, რომელიც გაოცებას და ბევრ კითხვას იწვევს. მომხიბვლელი სახლები და თავად სოფელი ხალხის საცხოვრებლად არ აშენებულა.

ჯერ კიდევ რომის იმპერიის დროს უნგრეთის ტერიტორიაზე მეღვინეობა გავრცელებული იყო, რამაც მთელი რეგიონის, მისი ლანდშაფტის და არქიტექტურის განვითარება წინასწარ განსაზღვრა. დიახ, არქიტექტურის. როგორი უცნაურიც არ უნდა იყოს, მეღვინეობის წყალობით ქალაქ ტოკაჯი და მიმდებარე ტერიტორია არა მხოლოდ საუკუნოვანი ღვინის წარმოების ტრადიციების, არამედ განსაკუთრებული არქიტექტურული და კულტურული მემკვიდრეობის, ასევე საკუთარი ენის მცველია.

აღსანიშნავია: ქალაქი ტოკაჯი და 88 ათას ჰექტარზე მეტი ფართობის ვენახი უნგრეთის ჩრდილო–აღმოსავლეთით, ზემპლენის მთების სამხრეთ–აღმოსავლეთ ძირში მდებარეობს. უძველესი დროიდან ღვინის რეგიონს ტოკაჯი–ჰეგიალჯას (Tokaj-Hegyalja) უწოდებენ. რეგიონის ამ მიმართულებით განვითარებას ხელი შეუწყო ლუი IV (1282-1347 წწ.), საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორმა 1328 წლიდან. უნგრული ღვინო იმდენად მოეწონა, რომ მხოლოდ ამ სასმელის დალევა ისურვა. აღსანიშნავია, რომ 1737 წელს უნგრეთის ეს ნაწილი მსოფლიოში პირველ დახურულ ღვინის რეგიონად აღიარეს, ხოლო 2002 წელს იუნესკოს კომიტეტმა „ისტორიული ღვინის რეგიონის ტოკაჯი–ჰეგიალჯას კულტურულ ლანდშაფტად“ აღიარა.

ბოლო დროს რეგიონი პოპულარულ ტურისტულ ადგილად იქცა, განსაკუთრებით პოპულარულია გომბოს ბორცვი (Gombos Hil), რომელიც უცნაური სახლებით მოფენილია. ბევრი ტურისტი ამ სახლებში ჰობიტების საცხოვრებლებს ცნობს. ცნობილი კინოსაგა „ბეჭდების მბრძანებელი“, რომელიც ჯ.რ.რ. ტოლკინის ნამუშევრებზეა დაფუძნებული, მაყურებლებს იმდენად მოეწონათ, რომ მსგავს სტრუქტურებში გამოგონილი ძველი ხალხის, ჰობიტების სორო–სახლების დანახვას ცდილობენ. უნგრული უჩვეულო ნახევრად მიწისქვეშა შენობა სიუჟეტთან და თანამედროვე ფილმთან კავშირში არაა. ისინი მე-18 საუკუნის პირველ ნახევარში ააშენეს და სულ სხვა დანიშნულებით.

იმდროინდელმა მეღვინეებმა მეღვინეობის შესახებ ყველაფერი იცოდნენ. მათ მათრობელა სასმელის შესანახად მეთოდი გამოიგონეს. სასმელს არა მარნებში, არამედ მთაში ინახავდნენ, რადგან მთა ვულკანური ქანისგან, რიოლიტისგან შედგებოდა. ამ გარემოებამ აიძულათ ღრმა სოროების გათხრა, რომლის სიგრძე 10-40 მ–ია, ხოლო გასასვლელში სამკუთხა სახურავი და ხის კარი გააკეთეს. უჩვეულო ნაგებობა ტურისტებს იზიდავს, თუმცა ყველაზე საინტერესო თავად Gombos Hil–შია (რა თქმა უნდა, ღვინის მცოდნეთათვის).

ღვინის მარნების კონსტრუქციული მახასიათებლები: მარნები არა ქაოსურად, არამედ გონივრულად ააშენეს, რომ სოფლის ყველა ოჯახს, რომელიც მეღვინეობით იყო დაკავებული, საკუთარი საცავის გასაკეთებლად საკმარისი სივრცე ჰქონოდა. მარნები ჩაშენებულია ტერასებში, ამიტომ რამდენიმე რიგად განლაგებულია. მათ შორის დაშორება 6-8 მ (კარიდან კარამდე), თუ სხვადასხვა ოჯახს ეკუთვნის. ასეთი შენობების ფასადის ნაწილი (სხვა უბრალოდ ბორცვშია) მსხვილი ქვებისგან, ხშირად მართკუთხა ფორმის ქვებისგან დამზადებულია. შესასვლელი ჯგუფი მიწამდე ჩასული ფართო სამკუთხა სახურავით დაფარულია, ამასთან ხილული ნაწილი კორდის ფენით და უხვი მცენარეულობით დაფარულია. ხისგან დამზადებული კარი მასიურია, თუმცა ზოგი მფლობელი რკინის ბადითაც ამაგრებს. თუ ერთ ოჯახს რამდენიმე მარანი ეკუთვნის, შეიძლება ერთმანეთთან ახლოს განლაგებული იყოს და მიწისქვეშა ნაწილში გადასასვლელებით დაკავშირებული.

Novate–ს ინფორმაციით, ამ მარნებში მთელი წლის განმავლობაში სტაბილურად 10-12 გრადუსია. ეს მთავარი არაა. ნოტიო გარემო და მუდმივი ტემპერატურა გალერეების კამარასა და რიოლიტის გვირაბებში სპეციფიკური სახეობის ობის, сladosporium cellare წარმოქმნას ხელს უწყობს. ის განსაკუთრებით ღირებული მიწისქვეშა ორგანიზმია, რომელიც ყურძნის პროდუქტის სწორად დუღილს ხელს უწყობს. რამდენიმე ათწლეულში ქვის ყველა ზედაპირზე ამ ობის ფენა ჩნდება და მხოლოდ მაშინ, როცა ის 1-3 სმ ფენას აღწევს, მარანში მსოფლიოში ცნობილი ტოკაჯის ღვინის დასამწიფებლად და შესანახად ხელსაყრელი მიკროკლიმატი იქმნება.

აღსანიშნავია, რომ დღეს გომბოსის ბორცვზე 93 მარანია, რომლებიც თავისი გარეგნობით ტურისტებს იზიდავენ და 28 სოფლის მცხოვრებლებს თავიანთი საქმიანობის გაფართოების საშუალებას აძლევენ. ახლა მოსახლეობის ნაწილი კვლავ ვენახების მოშენებით და ღვინის დამზადებით დაკავებულია, სხვები ტურისტულ ინდუსტრიას ავითარებენ. გასაგები მიზეზებით, ეგზოტიკის და ყურძნის სასმელის მოყვარულებს ყველა მარანში არ უშვებენ. ექსკურსიის ჩასატარებლად და დეგუსტაციისთვის გამოყოფილია მხოლოდ ერთი მარანი, დანარჩენი მარნების მიღმა ტოკაჯის ღვინის დაუვიწყარი თაიგულის მომწიფება საიდუმლოდ ტარდება.